فراموش کردم
رتبه کلی: 994


درباره من
تبریزلیم.
19 یاشیم وار.
شانلی آدیوی سسله رم وطن/
سینه مه قویوب بسله رم وطن/
دایاغیم وطن.هر نییم وطن/
آنام تک سنی ایسترم وطن/
ساوالان تبریزلی (savalan1372 )    

دﻳﺪﮔﺎﻩ ﻣﻨﻔﻲ ﻓﺮدوﺳﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زﻧﺎن

درج شده در تاریخ ۹۰/۰۸/۰۷ ساعت 18:07 بازدید کل: 3421 بازدید امروز: 1
 

اﮔــﺮ ﺑﺨــﻮاهیم ﻧﻈﺮﻳــﺎت ﻓﺮدوﺳــﻲ را در ﺑــﺎب زﻧــﺎن ﺑــﻪ رﺷــﺘﻪ ﺗﺤﺮﻳــﺮ درﺁورﻳــﻢ ﺑﺎﻻﺟﺒــﺎر ﺑﺎﻳــﺪ اﻳــﻦ ﻧﻈﺮﻳــﺎت را از اﻇﻬــﺎرات و

«دﻳﺎﻟﻮﮔﻬﺎی» «ﭘﺮﺳﻨﺎژهای ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ» اﺳﺘﺨﺮاج کنیم و اﻻ ﻓﺮدوﺳﻲ در ﺷﺼﺖ هﺰار ﺑﻴﺖ ﻣﺸﻬﻮر ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬـﺎ در

ﺑﺎب زﻧﺎن ﺑﻠﻜﻪ در ﻣﻮرد ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻬﻢ ﺣﻴﺎﺗﻲ و اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﻴﺶاز ﭼﻨﺪ ﺻﺪ ﺷﻌﺮ از «زﺑـﺎن ﺧـﻮد» ﻧـﺪارد که ﺑﻴـﺸﺘﺮ ﺁﻧﻬـﺎ ﻧﻴـﺰ

ﺳﺘﺎﻳﺶ ﻧﺎﻣﻪهﺎ و هﺠﻮﻧﺎﻣـﻪهـﺎﻳﻲ از ﺳـﻠﻄﺎن ﻣﺤﻤـﻮد در اول و ﺁﺧـﺮ ﺑﻌـﻀﻲ داﺳـﺘﺎﻧﻬﺎ و ﮔـﺰارش ﺳـﻴﺮ وﺿـﻊ ﻣـﺎﻟﻲ – از

ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪی ﺗﺎ ﺗﻨﮕﺪﺳﺘﻲ – و ﮔﺰارش «وﺿﻊ هوا» از ﻗﺒﻴﻞ:  

ﺗﮕﺮگ ﺁﻣﺪ اﻣﺴﺎل ﺑﺮﺳﺎن ﻣﺮگ                                   

ﻣﺮا ﻣﺮگ ﺑﻬﺘﺮ ﺑﺪی از ﺗﮕﺮگ 

و ﺳﺘﺎﻳﺶﻧﺎﻣﻪهاﻳﻲ از ﺧﺮد و ﺁﻓﺮﻳﻨﺶﺟﻬﺎن و ﺁﻓﺘﺎب و ﻣﺎﻩ و ﺳﺘﺎرﮔﺎن و ﺳـﺘﺎﻳﺶﭘﻴﻐﻤﺒـﺮ (ص) و ﺻـﺤﺎﺑﻪ (اﺑـﻮﺑﻜﺮ، ﻋﻤـﺮ،

ﻋﺜﻤﺎن و ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻲ(ع)) و ﮔﻔﺘﺎر در ﻓﺮاهﻢ ﺁوردن ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ و «ﺧﻮاب» دﻳﺪن دﻗﻴﻘﻲ و «ﺷﻜﺎﻳﺖ» از ﭘﻴﺮی و ﻣﺮگ ﻓﺮزﻧﺪ

و ﻧﻴﺰ اﻣﻴﺪ «ﺗﻮﺑﻪ» از ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ ﺳﺮاﻳﻲ اﺳﺖ آﻪ ﺑﺮاﻳﺶ ﻧﻪ دﻧﻴﺎﻳﻲ و ﻧﻪ ﻋﻘﺒﺎﻳﻲ ﮔﺬاردﻩ ﺑﻮد و دﻋﻮت ﺧﻮد ﺑﻪ ﺗﻮﺑﻪ ﭘـﺬﻳﺮی :

ﺗﻮ ای ﭘﻴﺮ ﻓﺮﺗﻮت «ﺑﻲ ﺗﻮﺑﻪ» ﻣﺮد                                

ﺧﺮد ﮔﻴﺮ،از ﺑﺰم و ﺷﺎدی ﺑﮕﺮد 

** 

اﮔﺮ ﺑﺨﺮدی ﺳﻮی «ﺗﻮﺑﻪ» ﮔﺮای                                   

همیشه ﺑﻮد ﭘﺎك دﻳﻦ، ﭘﺎك رای 

 

ﻧﻮﻳﺴﻨﺪة «زﻧﺪﮔﻲ و ﻣﺮگ ﭘﻬﻠﻮاﻧﺎن در ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ» در ﻣﻮرد اﻳﻦ «ﺗﻮﺑﻪ ﭘﺬﻳﺮی» ﻣـﻲﻧﻮﻳـﺴﺪ: «ﻣـﻲﺑﻴﻨـﻴﻢ که ﻓﺮدوﺳـﻲ از

ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺧﻮد که همراه ﺑﺎ ﻣﻴﺨﻮارﮔﻲ و ﻏﻔﻠﺖ و ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﺳﺒﻜﺴﺮﻳﻬﺎی ﺟﻮاﻧﻲ ﺑـﻮدﻩ اﺣـﺴﺎس ﭘـﺸﻴﻤﺎﻧﻲ ﻣـﻲکند و ﺑـﺮ

ﺗﻮﺑﻪ روی ﻣﻲﺑﺮد اﺣﺴﺎس ﻣﻲکند که زﻧﺪﮔﻲ ﺧﻮد را ﺁﻧﮕﻮﻧﻪ که ﻣﻲﺑﺎﻳﺴﺖ ﺑکار  ﻧﺒﺮدﻩ : 

ﻧﻪ اﻣﻴﺪ ﻋﻘﺒﻲ، ﻧﻪ دﻧﻴﺎ ﺑﻪ دﺳﺖ                                   

ﺳﺮاﺳﻴﻤﻪ از هﺮ دو ﺑﺮﺳﺎن ﻣﺴﺖ»(1) 

 

ﺣﺘﻲ ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﻧﻘﻄﻪ ﻗﻮت ﻓﺮدوﺳﻲ که ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ «وﻃﻦ ﭘﺮﺳﺖ» و «اﻳـﺮان ﭘﺮﺳـﺖ» ﺑـﻮدﻩ از همین ﻣﻘﻮﻟـﻪ اﺳـﺘﻨﺘﺎج از

«دﻳﺎﻟﻮﮔﻬﺎی ﭘﺮﺳﻨﺎژهﺎی ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ» ﺑﺪﺳﺖ ﻣـﻲﺁﻳـﺪ و اﻻ ﻓﺮدوﺳـﻲ ﻣﺜـﻞ ﻳـﻚ ﻓﻴﻠـﺴﻮف ﻳـﺎ ادﻳـﺐ کتـﺎﺑﻲ ﻣـﺪون در ﺑـﺎب

ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺣﻴﺎﺗﻲ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻓﺼﻞ ﺑﻪ ﻓﺼﻞ ﻣﺜﻞ ﻏﺰاﻟﻲ ﻳﺎ ﺳـﺎﻳﺮ داﻧـﺸﻤﻨﺪان از ﺧـﻮد ﺑـﺎﻗﻲ ﻧﮕـﺬاردﻩ و ﺑﻘـﻮل «ﺷـﻴﺦ

ﻓﺮﻳﺪاﻟﺪﻳﻦ ﻋﻄﺎر ﻧﻴﺸﺎﺑﻮری» در «اﺳﺮارﻧﺎﻣﻪ» ﺗﻨﻬﺎ ﻋﻤﺮ ﻋﺰﻳﺰ ﺧـﻮد را در ﻣـﺪح ﻣﺠﻮﺳـﺎن و ﮔﺒﺮﮔـﺎن ﺑـﻪ ﺳـﺮ ﺑـﺮدﻩ و از دﻧﻴـﺎ

ﺑﻲﺧﺒﺮ ﻣﺮدﻩ اﺳﺖ:  

ﺑﻪ ﻣﺪح ﮔﺒﺮﮔﺎن ﻋﻤﺮی ﺑﻪ ﺳﺮ ﺑﺮد                   

ﭼﻮ وﻗﺖ ﻣّﺮد، ﺁن ﺑﻴﺨﺒﺮ ﻣّﺮد»(2) 

 

اﻟﺒﺘﻪ درﺁوردن ﻧﻈﺮﻳﺎت ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﻩ ﻳﺎ ﺷـﺎﻋﺮ ﻳـﺎ هنرمند از ﻻﺑـﻼی دﻳﺎﻟﻮﮔﻬـﺎی ﭘﺮﺳـﻨﺎژهﺎ کاری ﻣﺮﺳـﻮم اﺳـﺖ ﻣـﺜﻼً وﻗﺘـﻲ

ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ ﻓﻼن رﻣﺎن ﻧﻮﻳﺲ ﻳﺎ ﻓﻴﻠﻤﺴﺎز دارای ﻓﻼن دﻳﺪﮔﺎﻩ ﺧﺎص در ﻣﻮرد زﻧﺎن اﺳﺖ ﻣﻌﻨﻲاش اﻳﻦ ﻧﻴـﺴﺖ که ﺁن رﻣـﺎن

ﻧﻮﻳﺲ ﻳﺎ ﻓﻴﻠﻤﺴﺎز ﺑﺼﻮرت ﺷﻌﺎری و ﺑﺎ ردﻳﻒ کردن ﺑﻨﺪ ﺑﻨﺪ ﻧﻈﺮﻳﺎﺗﺶ ﺑﺎ ﻗﻄﻊ ﺟﺮﻳﺎن رﻣﺎن ﻳﺎ ﻓﻴﻠﻢ ﺑﻪ اﻇﻬﺎر ﻧﻈﺮ ﭘﺮداﺧﺘـﻪ و

ﻧﻈﺮﻳﺎﺗﺶرا ﻓﺮﻣﻮﻟﻪ کردﻩ اﺳﺖ ﺑﻠﻜﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻳﻦ اﺳﺖ که از ﻣﺘﻦ «دﻳﺎﻟﻮﮔﻬﺎی اﻧﺘﺨﺎﺑﻲ از ﺳﻮی هنرﻣﻨﺪ»ﺁن ﻧﻈﺮﻳﺎت ﺑﺮای

ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ.  

 

در ﻣﻮرد ﻓﺮدوﺳﻲ اکثرا اﮔﺮ ﺑﺨﻮاهند ﺷﺪت وﻃﻦ ﭘﺮﺳﺘﻲ او را ﻣﺜﺎل ﺑﺰﻧﻨﺪ اﺑﻴﺎت ﺣﻤﻠﻪ او ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را ﻣﻲﺁورﻧﺪ که ﺑﻪ

ﺻﺮاﺣﺖ ﻣﻲﻧﻮﻳﺴﺪ: 

ز ﺷﻴﺮ ﺷﺘﺮ ﺧﻮردن و ﺳﻮﺳﻤﺎر  

ﻋﺮب را ﺑﻪ ﺟﺎﻳﻲ رﺳﻴﺪﻩ اﺳﺖ کار

که ﺗﺨﺖ کیانی کند ﺁرزو 

ﺗﻔﻮ ﺑﺮ ﺗﻮ ای ﭼﺮخ ﮔﺮدان ﺗﻔﻮ 

 

ﺣﺎل اﮔﺮ کسی ﭘﻴﺪا ﺷﺪﻩ و «ﻣﺘﻪ ﺑﺮ ﺧﺸﺨﺎش» ﺑﮕﺬارد ﺑﻪ ﺳﺎدﮔﻲ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ارﺟﺎع اﻳﻦ اﺑﻴﺎت ﺑﻪ ﮔﻮﻳﻨﺪﻩ واﻗﻌـﻲ ﺁن در

ﻣﺘﻦ ﻣﻨﻈﻮﻣﻪ ﺑﮕﻮﺋﻴﺪ که اﻳﻦ ﺳﺨﻨﺎن «وﻃﻦ ﭘﺮﺳﺘﺎﻧﻪ» ﻧﻪ از ﺁن ﻓﺮدوﺳﻲ ﺑﻠﻜﻪ از ﺁن «رﺳﺘﻢ ﻓﺮخ زاد» ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻩ کل ﺳـﭙﺎﻩ

اﻳﺮان در ﻗﺎدﺳﻴﻪ اﺳﺖ که در ﻧﺎﻣﻪای ﺑﻪ ﺳﻌﺪو ﻗﺎص اﻳﻦ ﻧﻈﺮ را ﺑﻴﺎن کرده و رﺑﻄﻲ ﺑﻪ وﻃﻦ ﭘﺮﺳﺘﻲ ﻓﺮدوﺳﻲ ﻧـﺪارد. در

ﺻﻮرﺗﻴﻜﻪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺣﺎل ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻠﻘﻲ ﺷﺪﻩ که دﻳﺎﻟﻮﮔﻬﺎی اﻧﺘﺨﺎﺑﻲ از ﺳﻮی هنرمند ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺑﻌﻀﻲ از ﻧﻈﺮﻳﺎت هنرمند ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ

که ﻋﻘﻴﺪﻩاش را از زﺑﺎن ﭘﺮﺳﻨﺎژها ﺟﺎری و ﺳﺎری ﻣﻲآﻨﺪ. «ﭘﺮوﻓﺴﻮر ﺣـﺎﻓﻆ ﻣﺤﻤﻮدﺧـﺎن ﺷـﻴﺮاﻧﻲ» در کتاب «ﺷـﻨﺎﺧﺖ

ﻓﺮدوﺳﻲ» ﻧﻴﺰ ﺑﻪ همین ﺷﻜﻞ ﻋﻤﻞ کرده و ﻣﻲﻧﻮﻳﺴﺪ: 

«ﻣﻴﻬﻦ ﭘﺮﺳﺘﻲ و وﻃﻨﺪوﺳﺘﻲ ﻧﻤﺎﻳﺎﻧﺘﺮﻳﻦ وﻳﮋﮔﻲ ﻓﺮدوﺳﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ همهﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ و زﺑﺎن او ﺷﺎهﺪ ﺑﺮ اﻳـﻦ ادﻋﺎﺳـﺖ.

او در اﺛﺮ ﻣﻴﻬﻦ ﭘﺮﺳﺘﻲ و اﺣﺴﺎﺳﺎت وﻃﻨﻲ ﺣﺘﻲ گاهی ﻣﺬهﺐ را ﻧﻴﺰ ﻓﺮاﻣﻮش کرده و اﺑﻴﺎت ﺟﺎوﻳﺪ زﻳﺮ را ﺳﺮودﻩ اﺳﺖ: 

ز ﺷﻴﺮ ﺷﺘﺮ ﺧﻮردن و ﺳﻮﺳﻤﺎر 

ﻋﺮب را ﺑﻪ ﺟﺎﻳﻲ رﺳﻴﺪﻩ اﺳﺖ کار

که ﻣﻠﻚ ﻋﺠﻢ را کند ﺁرزو 

ﺗﻔﻮ ﺑﺮ ﺗﻮ ای ﭼﺮخ ﮔﺮدان ﺗﻔﻮ(3)  

 

اﻳﻦ ﺗﺎزﻩ اﺳﺘﻨﺒﺎط از زﺑﺎن «ﭘﺮﺳﻨﺎژهای ﻣﺜﺒﺖ» داﺳـﺘﺎن ﻳـﺎ ﻣﻨﻈﻮﻣـﻪ ﻳـﺎ ﻓـﻴﻠﻢ و ﻧﻤﺎﻳـﺸﻨﺎﻣﻪ اﺳـﺖ در ﺻـﻮرﺗﻴﻜﻪ ﺣﺘـﻲ در

ﻣﻮاﻗﻌﻲ ﻣﻴﻬﻦ ﭘﺮﺳﺘﻲ و وﻃﻦ دوﺳﺘﻲ از زﺑﺎن «پرسناژهای ﻣﻨﻔﻲ» ﻧﻴﺰ اﺧﺬ ﻣﻲﺷﻮد ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻣﻮرد وﻃﻦ دوﺳـﺘﻲ و

اﻳﺮان ﭘﺮﺳﺘﻲ ﻓﺮدوﺳﻲ ﺑﻴﺖ ﻣﺸﻬﻮر : 

همه ﺳﺮ ﺑﻪ ﺳﺮ ﺗﻦ ﺑﻪ کشتن دهیم 

از آن به که کشور ﺑﻪ دﺷﻤﻦ دهیم

را ﺑﻌﻨﻮان ﺳﻨﺪ «اﻳﺮان دوﺳﺘﻲ» ﻓﺮدوﺳﻲ ﻣﻲداﻧﻨﺪ در ﺻﻮرﺗﻴﻜﻪ اﻳﻦ ﺑﻴﺖ در ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ ﻧﻪ زﺑﺎن اﻳﺮاﻧﻴﺎن ﺑﻠﻜﻪ از زﺑﺎن ترکها

ﺧﻄﺎب ﺑﻪ اﻓﺮاﺳﻴﺎب ﺗﺮك – ﺧﺎﻗﺎن ترکان- اﺳﺖ که ﺗﺰ «ﺣﻤﻠﻪ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ دﻓﺎع» را ﺑـﺮای اﻓﺮاﺳـﻴﺎب اراﻳـﻪ میکنند و اﻇﻬـﺎر

ﻣﻲدارﻧﺪ که ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﻗﺒﻞ از اﻳﻨﻜﻪ اﻳﺮان ﺑﻪ ﺗﻮران ﺣﻤﻠﻪ کند ترکان ﭘﻴﺸﺪﺳﺘﻲ کرده ﺑـﻪ اﻳـﺮان ﺣﻤﻠـﻪ کنند و ﻧﮕﺬارﻧـﺪ

کشور و ﺳﺮزﻣﻴﻨﺸﺎن ﺑﺪﺳﺖ دﺷﻤﻦ (اﻳﺮان) ﺑﻴﺎﻓﺘﺪ : 

ﭼﻨﻴﻦ ﮔﻔﺖ ﻟﺸﻜﺮ ﺑﻪ اﻓﺮاﺳﻴﺎب 

که ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺳﺮ از ﺟﻨﮓ رﺳﺘﻢ ﻣﺘﺎب 

ﺳﻴﻠﺤﺴﺖ ﺑﺴﻴﺎر و ﻣﺮدان ﺟﻨﮓ 

دل از کار رﺳﺘﻢ ﭼﻪ داری ﺑﻪ ﺗﻨﮓ 

ﺳﺮش را ز زﻳﻦ اﻧﺪر ﺁور ﺑﻪ ﺧﺎك 

از ﺁن ﭘﺲﺧﻮد از ﺷﺎﻩ اﻳﺮان ﭼﻪ ﺑﺎك 

 

ﻧﻪ کیخسرو ﺁﺑﺎد ﻣﺎﻧﺪ ﻧﻪ ﮔﻨﺞ 

ﻧﺪارﻳﻢ اﻳﻦ رزم آﺮدن ﺑﻪ رﻧﺞ 

همه ﺳﺮ ﺑﻪ سر ﺗﻦ ﺑﻪ کشتن دهیم 

از ﺁن ﺑﻪ که کشور ﺑﻪ دﺷﻤﻦ دهیم(4) 

 

ﻟﺬا ﻣﻲﺑﻴﻨﻴﻢ که ﺣﺘﻲ ﺳﺨﻨﺎن وﻃﻦ ﭘﺮﺳﺘﺎﻧﻪ و وﻃﻦ دوﺳﺘﺎﻧﻪ ﺗﺮکان- که ﺑﺎﻟﻄﺒﻊ ﺑﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻳﺮاﻧﻴﺎن و ﻓﺮدوﺳﻲ ﻧﻴﺰ اﺳﺖ-

در ﺑﺮرﺳﻲ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﺟﺰء «اﻓﺘﺨﺎرات اﻳﺮان ﭘﺮﺳﺘﻲ» ﻓﺮدوﺳﻲ ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮد و ارﺟﺎع ﺑﻪ ﻣﻨﺸﺎء ﺁن و اﻳﻨﻜـﻪ ﮔﻮﻳﻨـﺪﻩ

ﺗﺮك، ﭼﻴﻨﻲ، روﻣﻲ، هندی و ... اﺳﺖ، کاری ﻋﺒﺚ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ. 

 

ﺑﺎ اﻳﻦ ﻣﻘﺪﻣﻪ ﻣﻲرﺳﻢ ﺑﻪ اﺻﻞ ﻣﻮﺿﻮع و ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ دﻳﮕﺮ کسی در دﻓﺎع از ﻓﺮدوﺳﻲ ﻧﻔﺮﻣﺎﻳـﺪ که ﻣـﺜﻼً اﻳـﻦ ﺑﻴـﺖ

ﻣﺜﺎل ﺁوردﻩ ﺷﺪﻩ. در ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ از زﺑﺎن ﻓﻼﻧﻜﺲ ﻳﺎ ﺑﻬﻤﺎﻧﻜﺲ اﺳﺖ ﻳﺎ ﻓﻼن ﺑﻴﺖ اﺳﺖ در زﻣﺎن ﺧﺸﻢ و ﻏـﻀﺐ ﭘـﺪری ﺑـﻪ4

دﺧﺘﺮش ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪﻩ که اﻳﻦ ﻣﻘﻮﻻت ﺑﺮ ﻃﺒﻖ ﻣﻘﺪﻣﻪ ﻓﻮق اﻟﺬکر از «ﻣﻘﻮﻻت ﻣﻨﺴﻮخ» اﺳﺖ و ذکر ﻣﻨـﺸﺎء دﻟﻴـﻞ «ﺑﺮاﺋـﺖ»

ﻧﻤﻲﺷﻮد ﭼﻮن اﮔﺮ ﭼﻨﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎ همان ذکر ﻣﻨﺸﺎء اکثر ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻓﺮدوﺳﻲ ﻧﻴﺰ از او ﺣـﺬف ﻣـﻲﺷـﻮد و از ﺷـﺼﺖ هـﺰار

ﺑﻴﺖ ﻣﺸﻬﻮر ﺗﻨﻬﺎ ﮔﺰارﺷﻲ از وﺿﻊ هوا و وﺿﻊ ﺳـﺘﺎرﮔﺎن و ﻣـﺎﻩ و ﺧﻮرﺷـﻴﺪ و ﺗﻮﺻـﻴﻒ «ﭼﻬﺎرﻳـﺎر» (اﺑـﻮﺑﻜﺮ،ﻋﻤـﺮ، ﻋﺜﻤـﺎن،

ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻲ (ع)) و ﻣﺸﺘﻲ ﺳﺘﺎﻳﺶ ﻧﺎﻣﻪ و هﺠﻮﻧﺎﻣﻪ «ﺷﺎﻋﺮ» از «ﻧﺎﺷـﺮ» ﺑـﺎﻗﻲ ﻣـﻲﻣﺎﻧـﺪ که ﺻـﺪ ﺑﻬﺘـﺮ از ﺁن را دﻳﮕـﺮ

ﺷﻌﺮا ﺑﻪ وﺟﻪ اﺣﺴﻦ ﺳﺮودﻩاﻧﺪ. 

ﺑﺎ اﻳﻦ تذکر ﻣﻲﭘﺮدازم ﺑﻪ اراﻳﻪ ﻧﻈﺮﻳﺎت ﻓﺮدوﺳﻲ ﻧﺴﺒﺖ زﻧﺎن ﺗﺎ ﻧﻈﺮ اﻳﻦ ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ ﺳﺮا در ﻣﻮرد ﻧﺼﻒ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﻧـﻪ

ﺗﻨﻬﺎ اﻳﺮان ﺑﻠﻜﻪ ﺟﻬﺎن روﺷﻦ ﺷﻮد. 

ﻓﺮدوﺳﻲ در ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ که ﻣﺮد در زﻧﺪﮔﻲ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﺎ هـﻴﭻ زﻧـﻲ ﻣـﺸﻮرت ﻧﻤﺎﻳـﺪ ﭼـﻮن هـﻴﭻ زﻧـﻲ دارای رای و

ﺗﺪﺑﻴﺮ ﻧﻴﺴﺖ و زﻧﻲ «رای زن» ﻳﻌﻨﻲ ﺻﺎﺣﺐ اﻧﺪﻳﺸﻪ و ﺗﺪﺑﻴﺮ در دﻧﻴﺎ ﭘﻴﺪا ﻧﻤﻲﺷﻮد ﻟﺬا ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ: 

ﻣﻜﻦ هﻴﭻ کاری ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎن زن  

که هرﮔﺰ ﻧﺒﻴﻨﻲ زﻧﻲ رأی زن (5) 

 

او ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ که در زﻧﺪﮔﻲ ﻓﺮد «ﺑﻪ اﺧﺘﺮ» ﻳﻌﻨﻲ ﻧﻴـﻚ اﺧﺘـﺮ و ﺧﻮﺷـﺒﺨﺖ کسی اﺳـﺖ که اﺻـﻼ از ﺑـﻴﺦ و ﺑـﻦ دﺧﺘـﺮ

ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و اﮔﺮ ﺧﺎﻧﻮادﻩای ﺻﺎﺣﺐ دﺧﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ «ﺧﺎﻧﻮادة ﺑﺪﺑﺨﺖ» ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲﺷﻮد. او ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ : 

ﺑﻪ اﺧﺘﺮ کس آن داد که دﺧﺘﺮش ﻧﻴﺴﺖ 

ﭼﻮ دﺧﺘﺮ ﺑﻮد روﺷﻦ دﺧﺘﺮش ﻧﻴﺴﺖ(6) 

اﻳﻦ در ﺻﻮرﺗﻲ اﺳﺖ که ترکان ﺿﺮب اﻟﻤﺜﻠﻲ دارﻧﺪ آﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ : ﻗﻴﺰ اوﻻن اﺋﻮدن ﮔﻮل، ﻗﻴﺰ اوﻟﻤﻴﻴﻦ اﺋﻮدن کول ﻳﺎﻏﺎر ﻳﻌﻨﻲ

از ﺧﺎﻧﻪای که دﺧﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﮔﻞ و از ﺧﺎﻧﻪای که دﺧﺘﺮ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺧﺎکستر ﺟﻤﻊ ﻣﻲﺑﺎرد. که کنایه از ﭘﺎکیزﮔﻲ ﻣـﺎدی و ﻣﻌﻨـﻮی

ﺧﺎﻧﻪ و ﺧﺎﻧﻮادﻩ را ﻣﻲرﺳﺎﻧﺪ و ارزش ﮔﺬاری ﺑﻪ دﺧﺘﺮ را در ﻣﻴﺎن ﺗﺮکان ﺑﻴـﺎن ﻣـﻲکند. ﺑـﻪ هـﺮ ﺣـﺎل ﭼـﻮن ﺑﺤـﺚ در ﻣـﻮرد

ﻧﻈﺮﻳﺎت ﻓﺮدوﺳﻲ اﺳﺖ ﺑﺮﻣﻲﮔﺮدم ﺑﻪ دﻳﺪﮔﺎههای او ﺗﺎ ﺑﺒﻴﻨﻴﻢ دﻳﮕﺮ ﭼﻪ ﻓﺮﻣﺎﻳﺸﺎﺗﻲ در ﻣﻮرد زﻧﺎن و دﺧﺘﺮان دارد. 

ﻓﺮدوﺳﻲ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻓﺮد ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ ﺑﻠﻜﻪ ﺣﺘﻲ ﭘﺎدﺷﺎهان ﻧﻴﺰ اﮔﺮ دﺧﺘﺮی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﺎ ﺗﻤﺎﻣﻲ اﻣﻜﺎﻧﺎت ﻣﺎدی

و ﻣﻌﻨﻮی که د راﺧﺘﻴﺎر دارﻧﺪ ﺻﺮﻓﺎً ﺑـﻪ ﺧـﺎﻃﺮ داﺷـﺘﻦ همین ﻳـﻚ دﺧﺘـﺮ «ﺑـﺪاﺧﺘﺮ» ﻳﻌﻨـﻲ «ﺑـﺪﺑﺨﺖ و ﺑﻴﭽـﺎرﻩ» هـﺴﺘﻨﺪ و

داﺷﺘﻦ دﺧﺘﺮ ﺣﺘﻲ ﺑﺮای ﭘﺎدﺷﺎهان ﻧﻴﺰ ﻧﻨﮓ اﺳﺖ ﺣﺎل ﭼﻪ ﺑﺮﺳﺪ ﺑﻪ اﻓﺮاد ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻟﺬا ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ : 

کرا از ﭘﺲﭘﺮدﻩ دﺧﺘﺮ ﺑﻮد

اﮔﺮ ﺗﺎج دارد ﺑﺪاﺧﺘﺮ ﺑﻮد(7) 

«دﺧﺘﺮ کشی» و «ﺳﺮ ﺑﺮﻳﺪن دﺧﺘﺮان» ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﻌﺪ از ﺗﻮﻟﺪ از ﺗﻮﺻﻴﻪهای ﻓﺮدوﺳﻲ اﺳﺖ ﺗـﺎ ﭘـﺪر دﺧﺘـﺮ دﭼـﺎر «کیمیا»

ﻳﻌﻨﻲ «ﺣﻴﻠﻪ و ﻧﻴﺮﻧﮓ» دﺧﺘﺮان ﻧﮕﺮدد. اﻳﻦ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻧﺴﻞ اﻧﺪر ﻧﺴﻞ ﻣـﻲﺑﺎﻳـﺪ ﻋﻤـﻞ ﮔـﺮدد و ﭘـﺴﺮی که ﺑـﻪ وﺻـﻴﺖ ﭘـﺪر و

ﭘﺪرﺑﺰرگ و ﻧﻴﺎی ﺧﻮد ﻋﻤﻞ ﻧﻜﻨﺪ و از «راﻩ ﻧﻴﺎ» ﻳﻌﻨﻲ از راﻩ و روش ﭘـﺪران و اﺳـﻼف ﺧـﻮد ﺑﺮﮔـﺮدد ﻋﺎﻗﺒـﺖ دﭼـﺎر «ﺣﻴﻠـﻪ و

ﻧﻴﺮﻧﮓ» دﺧﺘﺮ ﮔﺮدﻳﺪﻩ و ﺁﺑﺮوی ﺧﺎﻧﻮادﻩ را ﺑﺮ ﺑﺎد خواهد داد. ﻓﺮدوﺳﻲ ﺑﺎ ﻳﺎدﺁوری اﻳﻦ ﺗﻮﺻﻴﻪ نیاکان ﺑﺎ ﺗﺎﺳﻒ ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ :  5

ﻣﺮا ﮔﻔﺖ ﭼﻮن دﺧﺘﺮ ﺁﻣﺪ ﭘﺪﻳﺪ 

ﺑﺒﺎﻳﺴﺘﺶاﻧﺪر زﻣﺎن ﺳﺮ ﺑﺮﻳﺪ 

ﻧﻜﺸﺘﻢ، ﺑﮕﺸﺘﻢ ز راﻩ ﻧﻴﺎ 

کنون ﺳﺎﺧﺖ ﺑﺮ ﻣﻦ ﭼﻨﻴﻦ کیمیا(8) 

 

ﻓﺮدوﺳﻲ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ که ﺻﺎﺣﺐ دﺧﺘﺮ ﺷﺪن ﻏﻴﺮ از ﺧﺮﻳﺪن ﻃﻌﻦ و زﺧﻢ زﺑﺎن ﺣﺎﺻﻠﻲ ﻧﺪارد زﻳـﺮا دﺧﺘـﺮ همیشه ﺑﺎﻋـﺚ

ﺳﺮاﻓﻜﻨﺪﮔﻲ ﺧﺎﻧﻮادﻩ اﺳﺖ و ﻏﻴﺮ از «ﻋﻴﺐ» ﺑﺮ ﻣﺤﺎﺳﻦ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﭼﻴﺰی ﺑﺮ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﻧﺨﻮاهﺪ اﻓﺰود ﻟﺬا در ﻣـﻮرد ﺳـﻮاﻟﻲ در

راﺑﻄﻪ ﺑﺎ دﺧﺘﺮان ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ : 

ﭼﻨﻴﻦ داد ﭘﺎﺳﺦ که دﺧﺘﺮ ﻣﺒﺎد 

که از ﭘﺮدﻩ ﻋﻴﺐ ﺁورد ﺑﺮ ﻧﮋاد(9) 

ﻓﺮدوﺳﻲ همانطوری که ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ دﺧﺘﺮ را دﺧﺘﺮی ﻣﻲداﻧﺪ که از همان ﻣﻮﻗﻊ ﺗﻮﻟﺪ کشته ﺷﺪﻩ و ﺳﺮش ﺑﺮﻳﺪﻩ ﮔﺮدﻳﺪﻩ اﺳﺖ

همانطور ﻧﻴﺰ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ زن را زﻧﻲ ﻣﻲداﻧﺪ که اﺻﻼ از ﻣﺎدر ﻣﺘﻮﻟﺪ ﻧﺸﺪﻩ و ﺑﺪﻧﻴﺎ ﻧﻴﺎﻣﺪﻩ اﺳﺖ ﻟـﺬا از ﺑﻴـﺎن داﺳـﺘﺎن ﺳـﻴﺎوش

ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﻲﮔﻴﺮد که : 

ﺳﻴﺎوش ز ﮔﻔﺘﺎر زن ﺷﺪ ﺑﻪ ﺑﺎد 

ﺧﺠﺴﺘﻪ زﻧﻲ کاو ز ﻣﺎدر ﻧﺰاد(10) 

و ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ زن را زن ﺑﻲﺳﺮ ﻣﻲداﻧﺪ و ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ : 

زﺑﺎن دﻳﮕﺮ و دﻟﺶﺟﺎی دﮔﺮ 

از او ﭘﺎی ﻳﺎﺑﻲ آﻪ ﺟﻮﺋﻲ ﺗﻮ ﺳﺮ(11) 

اﻟﺒﺘﻪ از ﻏﻴﺮ از اﻳﻨﻬﺎ ﺗﻚ ﻣﺼﺮاعهﺎی دﻳﮕﺮی از ﻗﺒﻴﻞ «ﺑﻪ داﻧﺶزﻧﺎن کی ﻧﻤﺎﻳﻨـﺪ راﻩ» (12) و «زﻧـﺎن را زﺑـﺎن کم ﺑﻤﺎﻧـﺪ ﺑـﻪ

ﺑﻨﺪ» (13) ﻳﻌﻨﻲ زﻧﺎن ﺳﺮّ ﻧﮕﻪ دار ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ و ﻏﻴﺮﻩ را ﻧﻴﺰ ﻣﻲﺷﻮد ﻣﺜـﺎل ﺁورد. در ﺷـﺎهﻨﺎﻣﻪ ﺑـﺮ اﺳـﺎس همین «دﻳـﺪﮔﺎﻩ»

ﺑﻴﺸﺘﺮ زﻧﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ وﻃﻦ و ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺧﻮد «ﺧﺎﻳﻦ» ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻋﻤـﺎل ﺧـﻮد ﺁﺑـﺮوی وﻃـﻦ و ﺧـﺎﻧﻮادﻩ

ﺧﻮﻳﺶرا ﻣﻲﺑﺮﻧﺪ. «ﻣﺎﻟﻜﻪ» - دﺧﺘﺮ ﻃﺎﻳﺮ ﻓﺮﻣﺎﻧﺮوای ﻋـﺮب – که کشورش ﻣـﻮرد ﺗﻬـﺎﺟﻢ اﻳﺮاﻧﻴـﺎن ﻗـﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪ و ﺷـﻬﺮ در

ﻣﺤﺎﺻﺮﻩ اﺳﺖ ﭼﻮن ﺑﺎ دﻳﺪن «ﺷﺎﭘﻮر» هوس راﻩﻳﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﺣﺮﻣﺴﺮای او را ﻣﻲکند ﻟﺬا ﺑﺎ ﻗﻮل و ﻗﺮار ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺑـﺎ او در دژ را

ﺑﻪ روی ﺳﭙﺎﻩ اﻳﺮان ﮔﺸﻮدﻩ و ﻣﻮﺟﺐ ﻗﺘﻞ ﻋﺎم اهاﻟﻲ کشورش و کشته ﺷﺪن ﭘﺪرش ﻣﻲﮔﺮدد. ﺷﺎﭘﻮر وﻗﺘﻲ «ﻃﺎﻳﺮ» ﭘﺪر

«ﻣﺎﻟﻜﻪ» را دﺳﺘﮕﻴﺮ میکند او را ﺑﻪ ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﺷﻜﻨﺠﻪ ﺟﻠﻮ ﭼﺸﻢ دﺧﺘﺮش ﻣﻲکشد : 

ﺳﺮ ﻃﺎﻳﺮ از ﻧﻨﮓ درﺧﻮان کشید

دو کتف وی از ﭘﺸﺖ ﺑﻴﺮون کشید 6

هر ﺁﻧﻜﺲ کجا ﻳﺎﻓﺘﻲ از ﻋﺮب 

ﻧﻤﺎﻧﺪی که ﺑﺎ کس گشادی دو ﻟﺐ 

 

ز دو دﺳﺖ او دور کردی دو کفت 

ﺟﻬﺎن ﻣﺎﻧﺪ از کار او در ﺷﮕﻔﺖ (14)  

 

«ﺷﺎﭘﻮر» ﻣﻌﺸﻮﻗﻪ ﻳﻚ ﺷﺒﻪ ﺧﻮد را ﻧﻴﺰ ﻓﺮاﻣﻮش نمی کند و همان ﺷﺐ او را ﻧﻴﺰ میکشد. 

«ﻣﻨﻴﮋﻩ» و «ﻓﺮﻧﮕﻴﺲ» دﺧﺘﺮان اﻓﺮاﺳﻴﺎب ﻧﻴﺰ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺮﻣﻨﺪﮔﻲ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺧﻮد و ﻣﻴﻬﻦ ﺧﻮﻳﺶ هستند و ﻋﺎﻗﺒـﺖ از ﺗـﻮران

ﺑﻪ همراه دﺷﻤﻨﺎن وﻃﻦ ﺑﻪ اﻳﺮان ﻓﺮار ﻣﻲآﻨﻨﺪ. «ﺳـﻮداﺑﻪ» همسر کیکاووس – ﭘﺎدﺷـﺎﻩ اﻳـﺮان- از ﺁن زﻧـﺎن ﺷـﻬﻮت ران

اﺳﺖ که داﻳﻢ در ﺗﻼش ﺑﺮای ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﭘﺴﺮ کیکاووس اﺳﺖ.ﮔﻮﻳﺎ اﻳﻦ ارﺗﺒﺎط در اﻳﺮان ﻗﺪﻳﻢ رﺳﻢ ﻓﺮاﮔﻴﺮ ﺑـﻮد و زﻧـﻲ ﺿـﻤﻦ

داﺷﺘﻦ همسر ﺑﺎ ﭘﺴﺮان و ﻣﺮدان دﻳﮕﺮ در ارﺗﺒـﺎط ﺑﻮدﻧـﺪ ﭼـﻪ در ﻣﻨﻈﻮﻣـﻪ «وﻳـﺲو راﻣـﻴﻦ» در ﻣـﻮرد اﻳـﻦ ارﺗﺒﺎﻃـﺎت زﻧـﺎن

شوهر ﺑﻪ ﺻﺮاﺣﺖ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ : 

زﻧﺎن ﻣﻬﺘﺮان و ﻧﺎﻣﺪاران 

ﺑﺰرﮔﺎن ﺟﻬﺎن و کاﻣﻜﺎران 

هﻤﻪ ﺑﺎ شوهرند و ﺑﺎ دل ﺷﺎد 

ﺟﻮاﻧﺎﻧﻲ ﭼﻮ ﺳﺮو و ﻣﺮد و ﺷﻤﺸﺎد 

اﮔﺮ ﭼﻪ ﺷﻮی ﻧﺎﻣﺒﺮدار دارﻧﺪ 

ﻧﻬﺎﻧﻲ، دﻳﮕﺮی را ﻳﺎر دارﻧﺪ 

ﮔﻬﻲ دارﻧﺪ ﺷﻮﻳﻲ ﻧﻐﺰ در ﺑﺮ 

ﺑﻪ کام ﺧﻮﻳﺶو ﮔﺎهی ﻳﺎر دﻟﺒﺮ(15) 

 

اﻧﺤﻄﺎط اﺧﻼﻗﻲ در ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮادﻩ در اﻳﺮان ﻗﺪﻳﻢ ﺑﻘﺪری ﺷﺪﻳﺪ ﺑﻮد که ﺣﺘﻲ ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ دو ﻓﺮزﻧﺪ از ﻳﻚ شوهر ﻧﻤﻲﺷﺪ ﭘﻴﺪا

کرد ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ «ﻣﻠﻜﻪ ﺷﻬﺮو» که ﺻﺎﺣﺐ «ﺳﻲ واﻧﺪ» ﻓﺮزﻧﺪ اﺳﺖ ﺑﺮای ﻧﻤﻮﻧﻪ دو ﻓﺮزﻧﺪش از ﻳﻚ شوهر ﻧﺒﻮدﻧـﺪ ﻳﻌﻨـﻲ اﻳـﻦ

زن شوهرداد ﺑﺎ «ﺳﻲ واﻧﺪ» ﻧﻔﺮ راﺑﻄﻪ داﺷﺖ: 

ﺑﭽﻪ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ﺷﻬﺮو را ﺳﻲ و اﻧﺪ 

ﻧﺰادﻩ اﺳﺖ او ز ﻳﻚ شوهر دو ﻓﺮزﻧﺪ  7

ﻳﻜﺎﻳﻚ را ز ﻧﺎ ﺷﺎﻳﺴﺖ زادﻩ 

ﺑﺪاﻳﻪ داﻳﮕﺎﻧﻲ ﺷﻴﺮ دادﻩ(16) 

 

اﻟﺒﺘﻪ اﻳﻦ اﻧﺤﻄﺎط اﺧﻼﻗﻲ در ﻧﻬﺎد ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﺣﺘـﻲ ﺑـﻪ راﺑﻄـﻪ «ﭘـﺪر – دﺧﺘـﺮ» ﻧﻴـﺰ رﺳـﻴﺪﻩ ﺑـﻮد و ﺑﻬﻤـﻦ – ﭘﺎدﺷـﺎﻩ اﻳـﺮان –

ﻋﺎﺷﻖ همای– دﺧﺘﺮ ﺧﻮد- ﺷﺪﻩ و همای از ﭘﺎدﺷـﺎﻩ اﻳـﺮان ﺑـﻪ دارا ﭘﺎدﺷـﺎﻩ ﺑﻌـﺪی اﻳـﺮان ﺣﺎﻣﻠـﻪ ﺷـﺪﻩ ﺑـﻮد. ﻓﺮدوﺳـﻲ

ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ : 

ﻳﻜﻲ دﺧﺘﺮش ﺑﻮد ﻧﺎﻣﺶ همای 

هنرمند و ﺑﺎداﻧﺶو پاکزای

 

همی ﺧﻮاﻧﺪی ورا ﭼﻬﺮ زاد 

ز ﮔﻴﺘﻲ ﺑﺪﻳﺪار او ﺑﻮد ﺷﺎد 

ﭘﺪر ﺑﺮ ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻨﺶاز ﻧﻴﻜﻮﺋﻲ 

ﺑﺪان دﻳﻦ که ﺧﻮاﻧﻲ هﻤﻲ ﭘﻬﻠﻮﺋﻲ 

همای دل اﻓﺮوز ﺗﺎﺑﻨﺪﻩ ﻣﺎﻩ 

ﭼﻨﺎن ﺑﺪ که ﺁﺑﺴﻦ ﺁﻣﺪ ز ﺷﺎﻩ (17) 

 

اﮔﺮ اﺳﻼم ﺑﻪ اﻳﺮان ﻧﻴﺎﻣﺪﻩ ﺑﻮد ﺑﺎ اﻳﻦ رواﺑﻂ ﺁﺧﺮ و ﻋﺎﻗﺒﺖ ﻣﺮدم اﻳﺮان ﻣﻌﻠﻮم ﻧﺒﻮد و ﺁﻣﺎر ﺑﭽﻪهای ﻧﺎﻣـﺸﺮوع ﺷـﺎﻳﺪ ﺑـﺮ ﺁﻣـﺎر

ﺑﭽﻪهای ﻣﺸﺮوع ﺟﻬﺎن ﻣﻲﭼﺮﺑﻴﺪ. 

 

در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ زﻧﺎن ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ ﻳﻜﻲ از ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﮔﺎن در ﻣﻮرد ﻣﻨﺎﺳﺒﺎت ﻣﺮدان و زﻧﺎن ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ ﺟﺪول ﺟﺎﻟﺒﻲ ﺗﻬﻴﻪ کرده و ﺁﻧـﺮا

ﺑﻪ ﻧﻮع راﺑﻄﻪ زن ﺑﺎ ﺷﺎﻩ و ﺷﺎهﺰادﻩ و ﻗﻬﺮﻣﺎن ﺗﻘﺴﻴﻢ کردﻩ و ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ آﻪ از 36 ﻣﻮرد راﺑﻄﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﺷـﺪﻩ 9راﺑﻄـﻪ،

دارای ازدواج ﻋﺎدی و 11 ﻣﻮرد ﺗﺼﺎﺣﺐ ﺑﻪ زور و ﺗﺠﺎوز ﺑﻪ ﻋﻨﻒ و 6 ﻣﻮرد هوسرانی و کارهای ﺷـﻬﻮاﻧﻲ و 6 ﻣـﻮرد اﻇﻬـﺎر

ﻋﺸﻖ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ و ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ از 32 ﻣﻮرد راﺑﻄﻪ، 26 ﻣﻮرد ﺁن ﻓﺎﻗﺪ وﺟﺎهـﺖ ﺑـﻮدﻩ و «ﻣﻨﺎﺳـﺒﺎت ﺁﻧـﺎن ﺑـﺎ زﻧـﺎن

ﻣﻨﺎﺳﺒﺎﺗﯽ اﺳﺖ ﺧﺸﻦ، ﺷﻬﻮاﻧﯽ، ﺗﺎﺑﻊ ﺣﺴﺎﺑﮕﺮﯾﻬﺎﯼ ﮐﻮﺗﻪ ﻧﻈﺮاﻧﻪ ﺳﻴﺎﺳﯽ و ﻣﺎﻟﯽ در ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺣﺎﻟـﺖ ﺳـﺠﻞ اﺣـﻮاﻟﯽ.

ﺁﻧﺎن ﻋﺎﺷﻖ ﻧﻤﯽﺷﻮﻧﺪ از روﯼ ﻏﺮض و ﺷﻬﻮت هﺮﺟﺎن زن زﻳﺒﺎ ﺳﺮاغ ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺼﺎﺣﺐ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ»(18) 

 

در ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ زﻧﺎن ﺑﻘﺪرﯼ ﮐﻢ ارزش ﺟﻠﻮﻩ دادﻩ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ هیچکدام از ﻣـﺮدان ﺷـﺎهﻨﺎﻣﻪ اوﻟـﻴﻦ ﻗـﺪم را ﺑـﺮاﯼ ﺑﺮﻗـﺮارﯼ

راﺑﻄﻪ ﺑﺎ زن ﺑﺮﻧﻤﯽدارﻧﺪ و اﯾﻦ زﻧﺎن و دﺧﺘﺮان ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ همیشه درﺑﻪدر دﻧﺒﺎل ﻣﺮد هﺴﺘﻨﺪ و ﺣﺘﯽ ﻣﺜﻞ ﺗﻬﻤﻴﻨﻪ

–ﻣﺎدر ﺳﻬﺮاب – ﺣﺎﺿﺮﻧﺪ ﺷﺒﺎﻧﻪ و ﺑﺪور از ﭼﺸﻢ ﭘﺪر و ﻣﺎدر ﺑﺎ ﺷﻤﻌﯽ در دﺳﺖ ﺑﺴﻮﯼ رﺳﺘﻢ رﻓﺘﻪ و «زن ﯾﮏ ﺷـﺒﻪ» او

ﮔﺮدﻳﺪﻩ و ﺑﻌﺪ از ﺣﺎﻣﻠﮕﯽ ﻧﻴﺰ رﺳﺘﻢ ﻧﻪ ﺧﺮﺟﯽ و ﻧﻪ ﻧﻔﻘـﺔ او را ﻣـﯽدهـﺪ و ﺣﺘـﯽ از ﻓﺮزﻧـﺪ ﭘـﺲاﻧﺪاﺧﺘـﻪ ﺧـﻮد ﻧﻴـﺰ ﺁﻧﻘـﺪر

ﺑﯽﺧﺒﺮ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ ﮐﻪ در ﺟﻨﮓ ﺑﺼﻮرت ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ او را ﻣﯽﮐﺸﺪ.  8

 

ﭘﺮﺳﻨﺎژهاﯼ ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻪ «ﺧﻔﺖ و ﺧﻴﺰ» ﺑﺎ زﻧﺎن «ﯾﮏ ﺷﺒﻪ» ﺗﻤﺎﯾﻞ دارﻧﺪو ﻣﺜﻞ رﺳﺘﻢ – اﯾﻦ ﺳﻤﺒﻞ اﯾﺮاﻧـﯽ ﮔـﺮﯼ

– ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ. ﻗﺒﺎد – ﭘﺎدﺷﺎﻩ اﯾﺮان – ﻣﻮﻗﻊ ﻓﺮار از اﯾﺮان و پناهنده ﺷﺪن ﺑﻪ ﺧﺎﻗﺎن ﺗﺮﮐﺎن در راﻩ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ دهقانی ﻓﺮود

ﺁﻣﺪﻩ و ﺑﻌﺪ از هوس همخوابی، دﺧﺘﺮ دهﻘﺎن ﺻﺎﺣﺐ ﺧﺎﻧﻪ را ﭘﻴﺶاو ﻣﯽﺁورﻧﺪ و او ﯾﮏ هفته ﺑﺎ ﺁن دﺧﺘﺮ ﺑﻪ اﺻﻄﻼح «ﻣﺎﻩ

رو» ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ و ﺑﻌﺪ : 

ﺑﺪان دﻩ ﯾﮑﯽ هفته از ﺑﻬﺮ ﻣﺎﻩ  

همی ﺑﻮد و هشتم ﺑﻴﺎﻣﺪ ﺑﺮاﻩ (19) 

و ﮔﻮﯾﺎ اﻧﻮﺷﻴﺮوان ﻣﺤﺼﻮل همین زن ﯾﮏ هفته ای اﺳﺖ. 

 

ﺑﻬﺮام ﮔﻮر ﻧﻴﺰ هر ﮐﺠﺎ زﻧﯽ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ - از دهقان و ﻏﻴﺮ ﺁن – ﺑﺮاﯼ ﺧﻮد زن ﯾﮏ ﺷﺒﻪ ﻣﯽﺳﺎزد ﭼﻮن ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ :  

اﮔﺮ ﺗﺎج دارﺳﺖ اﮔﺮ ﭘﻬﻠﻮان 

ﺑﻪ زن ﮔﻴﺮد ﺁرام ﻣﺮد ﺟﻮان (20) 

 

زﻧﺎن ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﮐﺎرﺑﺮد اﻓﺰارﯼ دارﻧﺪ و هر ﮐـﺪام ﺑـﺮاﯼ رﺳـﻴﺪن ﺑـﻪ ﻣﻘﺎﺻـﺪﯼ از ﺳـﻮﯼ ﻣـﺮدان ﻣـﻮرد اﺳـﺘﻔﺎدﻩ ﻗـﺮار

ﻣﯽﮔﻴﺮﻧﺪ : «ﻣﺎﻟﮑﻪ» ﺑﺮاﯼ ﺑﺎز ﮐﺮدن در دژ ﺷﻬﺮﺧﻮﯾﺶ، «ناهید» دﺧﺘﺮ ﻗﻴـﺼﺮ روم ﺑـﺮاﯼ رﺳـﻴﺪن ﺧـﺴﺮو ﭘﺮوﯾـﺰ ﺑـﻪ ﻗـﺪرت

شاهنشاهی، «ﮔﺮدﯾﻪ» خواهر ﺑﻬﺮام ﭼﻮﺑﻴﻦ ﺑﺮای ﮐﺸﺘﻦ و زهر دادن شوهرش ﺑﺮاﯼ ﺑﺎز ﮐـﺮدن راﻩ رﻗﻴـﺐ ﺳﻴﺎﺳـﯽ او،

«ﻣﻨﻴــﮋﻩ» دﺧﺘــﺮ اﻓﺮاﺳــﻴﺎب ﺑــﺮاﯼ ﻧﺠــﺎت ﺑﻴــﮋن از ﭼــﺎﻩ اﻓﺮاﺳــﻴﺎب و «دﻟﻔــﺮوز» ﻣــﺴﺘﺨﺪﻣﻪ ﻗﻴــﺼﺮ روم ﺑــﺮاﯼ ﻧﺠــﺎت ﺷــﺎﭘﻮر

ذواﻻﮐﺘﺎف از ﺷﮑﻨﺠﻪ ﻗﻴﺼﺮ روم «ﺳﭙﻴﻨﻮد» دﺧﺘﺮ ﺷﻨﮕﻞ هندی ﺑﺮاﯼ ﻧﺠﺎت ﺑﻬـﺮام ﮔـﻮر از هند و ﻏﻴـﺮﻩ. در ﺿـﻤﻦ ﺑﻴـﺸﺘﺮ

زﻧﺎن شاهنامه ﻃﻮرﯼ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪﻩاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺗﻮﻃﺌﻪﮔﺮﻧﺪ: دﺧﺘﺮ اردوان شوهر را زهر ﻣﯽدهﺪ، ﺷـﻴﺮﯾﻦ، ناهید دﺧﺘـﺮ

ﻗﻴﺼﺮ روم را ﻣﺴﻤﻮم ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﻧﻮشزاد ﭘﺴﺮش را ﺑﺮﻋﻠﻴﻪ ﭘﺪر (اﻧﻮﺷـﻴﺮوان) ﺗﺮﺑﻴـﺖ ﻣـﯽﮐﻨـﺪ. ﮔﺮدﯾـﻪ ﺑـﺎ ﮔـﺴﺘﻬﻢ دﺷـﻤﻦ

شوهرش ﺳﺎﺧﺘﻪ و شوهرش را ﻣﯽﮐﺸﺪ و ﺑـﺎ ﮔـﺴﺘﻬﻢ ازدواج ﻣـﯽﮐﻨـﺪ و ﺑﻌـﺪ ﺑـﻪ ﺗﺤﺮﯾـﮏ ﺧـﺴﺮوﭘﺮوﯾﺰ ﮔـﺴﺘﻬﻢ را ﻧﻴـﺰ

ﻣﺴﻤﻮم ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺗﺎ همسر ﺷﺎﻩ ﮔﺮدد و...  

در ﺧﺎﺗﻤﻪ ﻻزم ﺑﻪ ذﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮐﺜﺮ ﻗﺮﯾﺐ ﺑﻪ اﺗﻔﺎق ﺟﺎدوﮔﺮان و ﭘﺘﻴﺎرﮔﺎن و ﻋﻔﺮﯾﺘﻪهاﯼ ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ از زﻧﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ در

ﺧﺎنه و در ﺟﺮﯾﺎﻧﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﮐﺸﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﭼﻮن :  

زن و اژدها هر دو در ﺧﺎﮎ ﺑﻪ  

ﺟﻬﺎن ﭘﺎﮎ از اﯾﻦ هر دو ﻧﺎﭘﺎﮎ ﺑﻪ  

 

ﭘﺎورﻗﯽ : 

1- زﻧﺪﮔﯽ و ﻣﺮگ ﭘﻬﻠﻮاﻧﺎن در ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ، ﻣﺤﻤﺪﻋﻠﯽ اﺳﻼﻣﯽ ﻧﺪوﺷﻦ، اﻧﺘـﺸﺎرات ﯾـﺰدان، ﭼـﺎپ ﭼﻬـﺎرم، 1363،

ﺗﻬﺮان ص 63 

2- اﺳﺮارﻧﺎﻣﻪ، ﺷﻴﺦ ﻓﺮﯾﺪاﻟﺪﯾﻦ ﻋﻄﺎر ﻧﻴﺸﺎﺑﻮرﯼ، ﺑﻪ ﺗﺼﺤﻴﺢ دﮐﺘﺮ ﺳﻴﺪ ﺻﺎدق ﮔـﻮهﺮﯾﻦ اﺳـﺘﺎد داﻧـﺸﮕﺎﻩ ﺗﻬـﺮان،

ﮐﺘﺎﺑﻔﺮوﺷﯽ زوار، ﭼﺎپ دوم، ﺗﻬﺮان، 1361، ص 182 ﺑﻴﺖ 3208  9

3- در ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺤﻤﻮدﺧﺎن ﺷﻴﺮاﻧﻲ، ﺗﺮﺟﻤﻪ دکتر ﺷﺎهد ﭼﻮهﺪری، اﻧﺘﺸﺎرات و ﺁﻣـﻮزش اﻧﻘـﻼب اﺳـﻼﻣﯽ

(ﺷﺮﮐﺖ ﺳﻬﺎﻣﯽ) ، ﭼﺎپ اول، ﺗﻬﺮان، 1369، ﺻﺺ 308 -309 

4- ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ ﻓﺮدوﺳﯽ ﭼﺎپ ﻣﺴﻜﻮ،ص 277 از ﺑﻴﺖ 1060 ﺑ

تاریخ آخرین ویرایش مطلب: تاریخ آخرین ویرایش: ۹۰/۰۸/۰۷ - ۱۸:۰۷
اشتراک گذاری: تلگرام فیسبوک تویتر
برچسب ها:

1
1


لوگین شوید تا بتوانید نظر درج کنید. اگر ثبت نام نکرده اید. ثبت نام کنید تا بتوانید لوگین شوید و علاوه بر آن شما نیز بتوانید مطالب خودتان را در سایت قرار دهید.
فراموش کردم
تبلیغات