فراموش کردم
اعضای انجمن(2)
جستجوی انجمن
نفس بانو (nafaasaam )    

سلامت اداری و جلوگیری از فساد در نظام مالیاتی

درج شده در تاریخ ۹۵/۰۹/۲۱ ساعت 14:41 بازدید کل: 260 بازدید امروز: 1
 

 

 

 

 

مهسا سادات تقوی

 

بررسی مالیاتی

 

موضوع پروژه: سلامت اداری و جلوگیری از فساد در نظام مالیاتی

 

استاد راهنما: جناب آقای پورناجی

 

دانشگاه آزاد واحد تهران مرکز

ساختمان اقتصاد و حسابداری

 

 

پاییز 95

 

باسمه تعالی

هرچند فساد (اداری و مالی) جوامع گوناگونی را میآزارد، وجود آن در کشور ما که خود را به الگو ساختن از نظام علوی مفتخر میداند زشتتر مینماید. در کشور ما علیرغم تلاشهـایی کـه در زمینـه اصـلاح فـساد صورتگرفته متأسفانه همچنان شاهد شیوع این پدیده در جامعه میباشیم. از دلایل عدم موفقیت میتوان به فقدان برنامه منسجم و استراتژیک برای حل این معضل اشاره نمود. مشکل فساد حل نخواهد شـد مگـر آنکـه برنامهای منسجم و با در نظر گرفتن تمام ابعاد تدوین و از هرگونه نگاه تکبعدی اجتناب شود. دستگاه مالیاتی یک دستگاه حکومتی از نوع مالی و از بخشهایی است که مستعد فساد (اداری، مالی و...) است و اصـلاحات در این بخش ضروری میباشد. در این مقاله ضمن تعریف فساد و علل پیدایش آن به راهکارهای پیـشگیری و مبارزه با آن پرداخته شده است.

واژه های کلیدی: فساد اداری، فساد مالی، دستگاه مالیاتی.

1-     مقدمه

محققان دسته بندیهای مختلفی از فساد دارند از جمله فساد اداری، فساد مالی، فساد خرد، فساد سازمانیافته، فساد بزرگ و...، اما نقطه مشترک تمام این تقسیمات مسریبودن آن است. فساد چون بیماری مسری بیرحمانه از یک نهاد به نهاد دیگر سرایت میکند تا ضمن تحلیل نهادها به فروپاشی سیستم حاکم منجر گردد.

فساد هم بهعنوان یک مشکل ساختاری سیاسی یا اقتصادی و هم به عنوان یک معضل اخلاقی وگاهی هم بهعنوان یک معضل ساختاری فرهنگی و اخلاق فردی قابل تأمل است. شیوع فساد مسیر بسیاری از پیشرفتهای اجتماعی و مالی را میبندد هزینه های هنگفتی به کشور تحمیل مینماید و بیاعتمادی را بین مردم رواج میدهد. پرواضح است مبارزه با فساد یک فرایند طولانیمدت است، اما روشهای پیشگیرانه اصولی، اقدامات اصلاحی و وجود سیستمهای نظارتی قوی و... تأثیر بسزایی در کاهش این پدیده مذموم در جامعه دارد.

2-تعریف فساد

فساد در حالت کلی عبارت است ازتغییرناگهانی کهبر شئ واردمیشودو حالت آن را تغییرمیدهد یا آن را به شئ دیگرتبدیل میکند.درفساد چیزی میشکند یا نقض میشود کهآن ممکن است رفتاراخلاقی یا شیوه قانونی یا اغالب مقررات اداری باشد. فساداداریبهاستفادهغیرقانونی ازاختیارات اداری- دولتی برای نفع شخصی گفته میشود. اشکال فساد مالی شامل رشوه، اختلاس، تقلب و اخاذی است.

3-رشوه

رشوه یک مفهوم آشنای اجتماعی فرهنگی میباشد که عبارت است از آنچه برای از بین بردن حقی یا حق نمودن باطلی میپردازند و از زمره گناهان کبیرهایست که مفاسد فراوانی ازجمله بیعدالتی، ناامیدی ضعفا و از بین رفتن اعتماد عمومی را درپی دارد. از عوامل گرایش به رشوه میتوان به قوانین دستوپاگیر اداری، عدم ایمان و اعتقاد قوی، نادانی و جهل و ... اشاره نمود. رشوهخواری روحیه احساس مسئولیت و تعهد نسبت به جامعه را تضعیف و در صورت عدم برخورد قاطعانه ضمن اشاعه قبح آن ریخته و ابعادوسیعتری چون اختلاس را ایجاد مینماید.

4-آثار سوء فساد

ازجمله آثار سوء فساد میتوان به کاهش اعتماد، تضعیف روحیه افراد درستکار، عدم احساس مسئولیت برای منابع مالی،کاهش درآمد دولت که سبب کاهش رشد اقتصادی میشود نتایج منفی بودجهای، کیفیت پایین خدمات عمومی و... اشاره نمود.

5-.مبارزه با فساد در کشورهای مختلف

بر اساس آمار، روسیه فاسدترین کشور گروه هشت است و میزان رشوه در این کشور بیداد میکند. بیشتر تلاشهایسران روسیبرایمبارزهبا فساددر حیطه پیشگیری بوده وتلاشش دهاستتا باوضع قواعد وضوابط اخلاقی خطوط راهنمایی مبنایی برای انجمنهای شغلی، حکومت، رسانه ها و... فراهم سازند. در بخش دیگر این تلاشها سعی شده است تا با نهادسازی مناسب و وضع قوانین سختگیرانه انگیزه ارتکاب عالیتهای فسادآور را کاهش دهد. از این اقدامات میتوان به ایجاد ضوابط اخلاقی کسب و کار (تجارت)، اصول اخلاقی جهانی و شهروندان روسی، اندازهگیری نگرشهای احزاب سیاسی درباره فساد، ضوابط اخلاقی کارمندان دولت و تلاش برای الحاق به کنوانسیون مبارزه با رشوه را نام برد. انگلستان توانست با تدوین قوانین مناسب مبارزه با فساد، تدوین اصول اخلاقی در زمینه فعالیتهای دولتی، استقرار نهادهای مبارزه با فساد در بخشهای مختلف، تصویب قوانین مبارزه با پولشویی، الحاق به کنوانسیون منطقهای و بینالمللی مبارزه با فساد و رشوه گامهای مهمی در زمینه کاهش و کنترل فساد بردارد.

ایالات متحده آمریکا از کشورهای موفق در زمینه مبارزه با فساد است، البته این نکته مؤید این مطلب نمیباشد که این کشور از فساد مبرا است. ایالات متحده آمریکا با ایجاد ترتیبات نهادی مبارزه با فساد که شامل پیشگیری و تحقیق و بازرسی میباشد و محافظت از گزارشگران فعالیتهای فسادآمیز و با کنترل سیستمها وارگانها راههای اشاعه فساد را بسته است. کانادا بهعنوان منزهترین کشور گروه هشت توانسته با اعمال مکانیزمها و ابزارهای قانونی مناسب و کارامد تا حد زیادی فساد را کنترل کند. دخیل دانستن تمام اجزای سیستم سیاسی اعم از قوای سهگانه، دستگاه اداری و حتی همکاریهای بینالمللی در امر مبارزه با فساد و نگاه به فساد بهعنوان یک مقوله عام سیاسی، اقتصادی و فرهنگی از دلایل اصلی موفقیت کانادا در مبارزه با فساد است.

6-فساد و نظام مالیاتی

6-1علل پیدایش فساد در نظام مالیاتی

از دلایل پیدایش فساد در نظام مالیاتی میتوان به موارد ذیل اشاره نمود:

• عدم سیستم نظارت قوی

• پیچیدگی قوانین و مقررات و عدم شفافیت استانداردها

ارتباط مستمرمؤدی و مسئولان مالیاتی

فرهنگ سازمانی ضعیف و تغییرناپذیر

• روحیه کاری وتعهد شغلی پایین

• عدم وجود سیستمهای تشویقی مناسب

 •چشم پوشی از تخلفات کارگزاران خاطی

• کاهش حقوق و دستمزد و فشار اقتصادی ناشی از تورم

• قدرت و اختیار زیاد مدیران و...

6-2راهبردهای پیشگیری از فساد در نظام مالیاتی

 مشکل فساد (اقتصادی، اداری و...) حل نخواهد شد مگر آنکه با عزمی جدی، نگاهی کلان و توجه بهتمامابعاد صورت گیردوازهرگونه تک سونگری ومقطعیاندیشی اجتناب گردد. درذیل راهکارهایی در این زمینه پیشنهاد میشود:

6-2-1ایجاد نظام جامع کنترل و نظارت

وجودنظامنظارت وبازرسی لازمه سلامت هرمجموعه وتوسعه وتعالی کارمندان آن مجموعه است.در مراجع دینی 3 مرجع نظارتی وجوددارد: نظارت خداوند، نظارت حکومت ونظارت همگانی.

- نظارت خداوند

یکی از دلایلی که انسان نظارت خداوند را در وجود خود حس نمیکند عدم شناخت صحیح است. پرواضح است اگر انسان خداوند متعال را همیشه ناظر و شاهد کارهای خود بداند از هرگونه لغزش و خطا مصون خواهد ماند. یکی از عواملی که انسان را از کارهای نامشروع باز میدارد سیستم کنترل درونی انسانهاست که همان ایمان و اعتقادات مذهبی میباشد. زمانیکه پایههای ایمان در یک جامعه قوی و افراد جامعه به آن پایبند باشند این افراد با وجود نیاز شدید عموماً به فساد و انحراف کشیده نمیشوند. در صورت تضعیف ارزشهای اخلاقی و مذهبی در جامعه و فراهم بودن سایر زمینههای اجتماعی افراد به تناسب سطح پایبندیها و سیستم کنترل درونیشان دست به کارهای نامشروع میزنند. خودکنترلی بهترین و کاملترین مکانیزم برای کنترل افراد است. مقدمه تربیت افراد خودکنترل آموزش صحیح و اصولی است که در بحث آموزش به آن پرداخته میشود.

- نظارت همگانی

 شهروندان آگاه میتوانند فساد را مهار کنند. مشارکت مردم و حضور آنها در عرصههای مختلف اداره جامعه از افتخارات هر نظام سیاسی و لازمه بقای آن میباشد. حضرت علی (ع) در راه مبارزه با مفاسد علاوه برانجام اقدامات پیشگیرانه و تأسیس نهادهای نظارتی اتکای ویژهای به گزارشهای مردمی داشتند. براساس آموزههای دینی نظارت افراد برعملکرد دیگران به امربه معروف ونهی از منکرمعروف است. آموزش از طریق رسانه ها نقش مهمی در احیای این امردر جامعه دارند.

- نظارت حکومت

نظارت و کنترل از وظایف اصلی مدیران و موفقیت هر مجموعهای در گرو داشتن نظام نظارتی قوی است. راهکارهای ذیل بهمنظور داشتن یک نظام نظارتی قوی اجتنابناپذیراست: - ایجادنهادهای مستقل ودائمی بهمنظور کشف فسادومجازات مجرمین بدون هرگونهتخفیف در مجازات - انتخاب وانتصاب بازرسان ویژه (عالم،عادل و صالح) به منظورایجاد سیستمهای نظارتی محسوس ونامحسوس - بازرسیهای موردی ودورهای بهمنظور کنترل مستندات - تقویت نهادهای نظارتی جامعه مدنی چون مطبوعات، احزاب و سازمانهای غیردولتی بهمنظور شناسایی ومعرفی عوامل فساد.

-6-2-2.توسعه دولت الکترونیک

فقدان گسترش فناوری اطلاعات تمام ابعادزندگی بشررادچارتحول اساسی نموده است. یکی ازدلایل اشاعه فساد اداری فقدان ساختارهای روشن و شفاف در انجام امور میباشد. در محیطهای اداری غیرشفاف ومبهم انجامرفتارهای فسادآلودتسهیل میشود. فناوری اطلاعات با تأثیر بر مؤلفههای کاهش فساد اداری که شامل شفافیت، پاسخگویی و اعتماد است نقش فزایندهای در کاهش فساد اداری داشته است. فناوری اطلاعات در قالب دولت الکترونیک احتمال یافتن خطا را بهوسیله نگهداری جزئیات دادههای تراکنش شده در سیستمهای با منبع باز افزایش داده وامکان دنبال کردن فعالیت و کشف فساد حاصل از فعالیتهای نادرست را فراهم میسازد.فناوری اطلاعات وارتباطات نقش مهمی دراصلاح مدیریت دولتی ایفا میکند وبا ایجاد شفافیت دراموراداری سبب دسترسی به اطلاعات بیشتر و شفافتر و دستیابی به خدمات بهتر در کمترین زمان ممکن و با حداقل هزینه میشود و الکترونی شدن امور، تسهیلسازی در تعهدات دولت، توسعه جوامع، افزایش بهرهوری دولت، بهبودپاسخگویی واعتمادبهدولت رادربردارد. فناوری اطلاعات میتواند با کاهش مداخلات غیرضروری دولت، سوءاستفاده ازقدرت اداری آنها را کاهش دهد و با هزینه اندک به نظارت بر رفتار کارکنان دولت بپردازد و با افزایش تعاملات متقابل بین افراد سرمایه اجتماعی را نیز فراهم سازد و با فرایند ارائه خدمات به مردم موجب جلوگیری از رفتارهای فساد برانگیز کارکنان دولت شود، همچنین فناوری اطلاعات با کاهش سیستماتیک رفتار دلخواهانه کارکنان ازرفتارهای مبتنی برفساد جلوگیری مینماید. محققان بهاین نتیجهرسیدند که دولت الکترونیک به همراه مشارکت الکترونیک دارای پتانسیل بیشتری برای رسیدن به موفقیت میباشد. تحقیقات نشان میدهد که دولتهای بسیاری از طریق فناوری اطلاعات موفق به افزایش شفافیت، بهبود در پاسخگویی به عموم وجلب اعتماد بیشتر مردم به دولت شدهاند. بهعنوان مثال، سیستم آنلاین ثبت اموال روستایی در هند علاوه بر از بین بردن فرصتهای دریافت رشوه توسط مقامات دولتی سبب شفافیت در اطلاعات و بهبود پاسخگویی بهتر مقامات گردید. آشکار است در نظام مالیاتی هر اندازه تماسهای حضوری میان مؤدی و مسئولان کمتر شود فرصت برای ایجاد رابطه شخصی کمتر میشود و بههمان اندازهرویارویی با مواردارتشا کاهش مییابد. راهاندازی نظام جامع اطلاعات مالیاتی و ایجاد سیستم تعریف شده و مدون بهمنظور فراهم آوردن امکان برای دسترسی سهل و ساده واخذ خدمت متقاضی بهصورت کاملاً الکترونیکی وهرگونه خدمات وتماس رودرروبرای مؤدیان مالیاتی دارای درآمد اندک، سالمند وبیسواد صورت گیرد.

6-2-3جامعیت و شفافیت در مقررات

تنظیم مقررات باید طی یک کار کارشناسی قوی وانجاممطالعات تطبیقی با قوانین ومقررات ملی و حتی بینالمللی انجام شود تا منجر به ارائه یک نظامنامه جامع، دقیق، صحیح، شفاف، با دوام و مطلوب شود. علاوه بر کار کارشناسی در تنظیم مقررات در اطلاعرسانی نیزمیبایست بهصورت مطلوب شفافسازی صورت گیرد. بهعنوان مثال، بسیاری از واحدهای تولیدی بدون آگاهی از ماده (139 (قانون مالیاتهای مستقیم خودرا مشمول معافیت مالیاتی میدانند،در حالیکه براساس ماده (139 (اگراظهارنامهارائهنشود استفاده از قانون مالیاتها عملاً امکانپذیر نخواهد بود. به عبارت دیگر، استفاده از معافیت مالیاتی پس از ارائهاظهارنامه امکانپذیر خواهد شد.دربحث آموزش بهبهروشهای اطلاعرسانی پرداخته میشود.

6-2-4 آموزش

در مبحث آموزش علاوه بر آموزش کارکنان که بر عهده سازمان میباشد میبایست به آموزش عامه مردم نیزتوجه شود. - آموزش همگانی از طریق رسانههای عمومی، مطبوعات و مدارس بهمنظور افزایش آگاهی عمومی برای مبارزه با فساد، پیوند مردم با آموزههای دینی، تقویت ارزشهای اخلاقی و اجتماعی و نهادینهکردن فرهنگ مذموم شمردن رذایل از جمله رشوه، آگاه ساختن مردم به قوانین و مقررات مالیاتی، شناساندن تخلفات و جرایم و همچنین مجازاتها بهمنظور پیشگیری از هرگونه تخلف، آموزش و اقداماتی برای برطرف ساختن احساس مردم نسبت به نظام ناعادلانه مالیاتی.

گاهی قوانین و مقررات به نحوی تنظیم میشوند که تنها افراد کارآزموده قادر به درک آنها هستند. ایجاد واحدهای خدمات مشاوره بهمنظور آگاهیبخشی بیشتر و رفع ابهام و شفافسازی مراحل انجام خدمات سازمانی و مقررات و آییننامههای سازمانی تأثیر بسزایی دارد. در روستاها نیز میتوان از طریق شوراهای روستایی ودهیاریها شفافسازی کرد. - ایجاد امکان برای دسترسی سهل مؤدیان به بخشنامهها و دستورالعملها با تهیه و توزیع کتاب راهنما، بروشور و توزیع بین آنها و اما در مورد کارکنان سازمان علاوه بر برگزاری دورههای آموزشی تخصصی بهمنظور آشنایی هرچه بیشتر کارکنان با قوانین و مقررات جدید لزوم برگزاری دورههای آموزشی، فرهنگی، اعتقادی و مذهبی اسلامی نیز هرچه بیشتر نمایان میشود. پر واضح است برگزاری این آموزشها با برنامهریزی آموزشی مناسب که نیازسنجی صورت گرفته باشد بر غنای هرچه بیشتر آن میافزاید. ازدورههای آموزشی میتوان بهبرگزاری دورههای آموزشی مقابلهبا فساداداری،آگاهیبخشی در مورد مجازاتها، ارائه آموزشهای لازم در زمینه ترویج وظیفهشناسی و وجدانکاری و ارائه الگوهای عملی و... اشاره نمود.

6-2-5.ساختار عملکردی سازمان

لزوم شایسته سالاری در عزل و نصبها و جلوگیری از هرگونه رابطه بازی، متناسب نمودن پرداختها با عملکردافراد،وجود نظام انگیزشی مناسب، معرفی مؤدیان نمونه، روزآمدکردن قوانین ومقررات همهاز راهکارهای بهبود ساختاراداریوعملکردی سازمان میباشند.

7-نتیجه گیری

 فساد عارضهای چند بعدی است که تبعات منفی آن سنگین و گاه غیرقابل جبران میباشد. در پیدایش این پدیدهنامیمون عواملاقتصادی، فرهنگیواجتماعیو... نقشدارند، بنابرایندرراهمبارزهباآن توجهبهتمامابعاد اجتنابناپذیراست. حضرت امیردرراه مبارزه با فساددربعد نظری با بیان مواضع حکیمانهوبرحذرداشتن از اخلاق رذیله و با تأکید بر اصل نظارت الهی، نظارت مردمی، تأکید بر اصل تعهد و مسئولیتپذیری به تقویت خودکنترلی پرداختند ودربعد عملی،علاوه برنظارت دقیق برعملکرد کارکنان با ایجادبرنامههای اصلاحی از جمله برکناری وعزل کارگزاران نااهل و... بهمبارزه گستردهای با فسادپرداختند.

این مطلب توسط میثم عظیمی. بررسی شده است. تاریخ تایید: ۹۵/۰۹/۲۱ - ۲۰:۲۴
اشتراک گذاری: تلگرام فیسبوک تویتر
برچسب ها:

1
2
1 2


لوگین شوید تا بتوانید نظر درج کنید. اگر ثبت نام نکرده اید. ثبت نام کنید تا بتوانید لوگین شوید و علاوه بر آن شما نیز بتوانید مطالب خودتان را در سایت قرار دهید.
فراموش کردم