فراموش کردم
اعضای انجمن(70) مدیریت انجمن مقررات ارسال مطلب و انجمنهای سایت طریقه آپلود عکس و فیلم و موسیقی
جستجوی انجمن
مدیر انجمن: میثم عظیمی.
محمد شقاقی (m-shaghaghi )    

کشاورزی-هواواقلیم (آلودگی هوا و تأثیر آن بر روی گیاهان)علمی

منبع : آلودگی محیط زیست(هوا،آب،خا
درج شده در تاریخ ۹۱/۰۳/۰۲ ساعت 15:07 بازدید کل: 13137 بازدید امروز: 5
 

آلودگی هوا و تاثیر آن برروی گیاهان

مقدمه :

 یکی از خصوصیات هوای مورد نیاز ، پاکی آن است.

بقراط:

مهمترین و مؤثرترین اصل بهداشت عمومی را هوای پاک دانسته است.

ابوعلی سینا:

 وجود گردو غبار را در هوا یکی از عوامل کوتاهی عمر بشر به شمار آورده است.

هنگامی که بشر برای نخستین بار موفق به مهار کردن آتش شد با تجلیل و احترام به تماشای شعله ها پرداخت و از این موفقیت احساس غرور کرد، اما شک نداشت که به این وسیله با دست خویش به محیط پیرامون خود زیان وارد می کند و بخوبی می توان تصور کرد که آغاز عصر آتش برخی از نیاکان ما در غارهای خود به علت مواد متصاعد شده از سوخت ها خفه شده اند.

آلودگی    (pollution)

مفهوم جامع آلودگی :

آلودگی هوا از زمانی محسوس شد که انسان بصورت اجتماعات ثابت شد و در نقاط مختلف اقامت کرد و بتدریج با گذشت زمان و ایجاد کارخانجات آلودگی هوا زیاد شد.

آلودگی عبارت از هر گونه تغییر در ویژگی های اجزاء متشکل محیط بطوریکه استفاده پیشین از آنها ناممکن گردد و بطور مستقیم یا غیرمستقیم منافع و حیات موجودات زنده را به مخاطره اندازد.

تاریخچه آلودگی :

دود یکی از قدیمی ترین آلاینده های هوا است که برای سلامت بشرمضراست.

ادوارد اول:

 پادشاه انگلستان در سال 1300 میلادی می گوید: تمام کسانی که صدای مرا می شنوند آگاه باشند که هر کس بعلت سوزاندن ذغال سنگ مقصر شناخته شود سر خود را از دست می دهد.

جان اولین:

در کتاب ناراحتی ناشی از هوا و دود در لندن ،  معتقد بود که حتماً صنایع به خارج از شهر انتقال یابد و کمربند سبز در اطراف شهرها ایجاد گردد.

ایران:

 در 29 تیرماه سال 1354 آئین نامه جلوگیری از آلودگی هوا از تصویب مجلس آن زمان گذشت و سازمان حفاظت محیط زیست مسئول اجرای آن شد.

اولین اقدام اساسی و رسمی به منظور حفاظت محیط زیست جهانی در مقابل آلودگی ها در سال 1971 با تشکیل سازمان حفاظت محیط زیست توسط سازمان ملل متحد صورت پذیرفت .

بدون شک هرموجود زنده برای ادامه حیاط خود نیازمندآب و غذا وهوا می باشد که دراین میان هوا از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بطوریکه یک انسان معمولی در حال استراحت به 12 کیلوگرم و در حالت کار سبک به 45 کیلوگرم و در حالت کار سنگین به 69 کیلوگرم هوا نیاز دارد.در صورتیکه مقدار غذایی را که یک انسان در طول شبانه روز مصرف می کند، می توانددرحدود 5/1 کیلوگرم ومقدارآب مصرفی اش5/2کیلوگرم باشد.

از طرفی یک انسان می تواند بدون غذا تقریباً 5 هفته و بدون آب حدود 5 روز زنده بماند ، ولی بدون هوا بیش از چند دقیقه قادر به ادامه حیات نخواهد بود.فلذا پاکیزگی و بهداشت هوا ازنظر کیفی و هم ازنظر کمی  ارتباط مستقیم با سلامت موجودات زنده دارد.

 

انواع آلاینده های محیط زیست برحسب محل اثر به 4گروه تقسیم  می کنند :

 آلودگی هوا    Air pollution

آلودگی خاک soil pollution

آلودگی آب water pollution

آلودگی صوتی noise pollution

که در اینجا اشاره بیشتری به آلودگی هوا می­شود.

اهمیت آلودگی هوا و تعاریف آن :

1-هر جسم خارجی که وارد هوا بشود و هر عاملی که نسبت معمولی مواد تشکیل دهنده هوا را تغییر دهد باعث آلودگی هوا می گردد.

2-اگر یک یا چند ماده آلوده کننده با غلظت مدتی در هوا موجود باشند که به انسان ،گیاه ، حیوان و اشیاء زیان برساند و یا سبب کاهش راحتی و آرامش لذایذ زندگی گردد که آن هوا، آلوده نامیده می شود.

3-آلودگی هوا به مواد شیمیایی و فیزیکی و زیستی گفته می شود که ویژگی های طبیعی اتمسفر را تغییر می دهند.

انواع هوا:

الف- هوای غیر آلوده ( unpolluted Air)

ترکیب هوا مخلوطی از 78 درصد ازت ، 21 درصد اکسیژن و کمتر از یک درصد آرگن و مابقی آن را اکسید کربن و بخار و تعدادی از گازهای نادر مثل نئون ، هلیوم ، هیدروژن ، ازت ، اکسید ازت ،زنون و رادون تشکیل می دهد.

ب- هوای آلوده (  polluted Air)

اضافه شدن هر ماده ای تا حدی خواص فیزیکی و شیمیایی هوای تمیز را تغییر می دهد. بنابراین چنین موادی بعنوان آلوده کننده های هوا در نظر گرفته می شوند.

انواع آلوده کننده های هوا( Air pollutionsofTypes):

پنج نوع از مواد بعنوان آلوده کننده های عمده هوا شناخته شده اند که باعث بوجود آمدن بیش از 90 درصد ازعوامل آلودگی هوا می شوند.

این پنج مورد عبارتند از :

1-منوکسیدکربن (Co)

2-اکسیدهای نیتروژن (Nox)

3-هیدروکربن ها ( Hc )

4-اکسیدهای سولفور ( Sox)

5-ذرات معلق

1- منوکسیدکربن (Co

گازی است که در تمام دماهای بالاتر از نقطه جوش (192-) درجه سانتی­گراد ، بی رنگ ، بی بو ، بی مزه و چگالی آن 5/96 درصد هوا است و به طور قابل ملاحظه ای غیر قابل حل در آب می باشد این گاز قابل اشتعال بوده و با شعله آبی می سوزد .

اثرات Coبر گیاهان – Effects of co on plants

تأثیر زیان آوری در مورد گیاهان عالی که به مدت 3-1هفته در معرض co  با غلظت  100 ppmقرار گرفت که مشاهده نگردیده است ولی در مورد باکتری های تثبیت نیتروژن در ریشه شبدر که قدرت تثبیت را کاهش داد.

2- اکسیدهای نیتروژن (Nox)

از میان 8 نوع اکسید ازت شناخته شده معمولاً 3 نوع آنها در اتمسفر یافت می شود که عبارت از نیتروژن اکسید (N2o) ،نیتریک اسید (No) و نیتروژن دی اکسید (No2 ).

سالانه حدود 150 میلیون تن از اکسیدهای ازت وارد اتمسفر می شود که از عوامل مهم تشکیل دود و مه شیمیایی محسوب می شوند.

3- هیدروکربن ها(Hydrocarbons)

این ترکیبات از عناصر هیدروژن و کربن تشکیل شده است و در هر سه حالت فیزیکی (گاز- مایع – جامد) در دمای معمولی یافت می شود .

بخش اعظم منابع مصنوعی هیدروکربن ها نفت خام است و از منابع طبیعی آن می توان به متان اشاره نمود. و از مهمترین آنها می توان به اوزون (O3) و پراکسی استیل نیترات (PAN) اشاره نمود. اوزون یک هیدروکربن نیست بلکه شکل یک اکسیژن است.

4- اکسیدهای سولفور ( Sox)

الف ) دی اکسید سولفور : بیشترین مقدار اکسیدهای سولفوری که در اتمسفر انتشار می یابد بصورت سولفور دی اکسید (2So) است و در حدود 1 الی 2 درصد است .

ب) تری اکسید سولفور( 3So) : گازی است فوق العاده فعال و بی رنگ و به آسانی به صورت مایع متراکم می شود و با رطوبت واکنش داده و اسید سولفوریک را به وجود می آورد .

تاثیرات Soxبر روی گیاهان:

گیاهان توسط So2از یک یا دو راه بسته به غلظت های So2و طول ومدتی که گیاهان در معرض آن قرار می گیرند آسیب می بیند.

بطور کلی So2گازی بی رنگ و بوسیله دو منبع زیر وارد هوا می شود:

1.منابع طبیعی مثل آتش فشان ها

2.فعالیت های انسان

5- ذرات معلق (Particulates)

بعبارتی ذرات جامد و مایع و گاز و بخار است.

از منابع اصلی ذرات معلق می توان به مه ،دود ، گرد وغبار و خاک ، دود سیگار و دود اتومبیل اشاره نمود.

ذرات معلق بعضی مواقع به صورت ذرات قابل زیست ( زنده ) نظیر باکتری ها ، جلبک ها ، کپک ها و اسپور (هاگ ها ) هستند و یا به صورت ذرات غیر قابل زیست ( غیر زنده) که شامل موادی از قبیل ترکیبات آلی ، فلزات گردو غبار و نمک های دریایی است.

اثرات ذرات معلق بر گیاهان(Effects of particulates on plants)

گرد و غبار حاصل از کوره­های سیمان پزی بر روی گیاهان تاثیر می­گذارد و گیاه آلوده را جانداران می­خورند و مسموم می­شوند.

طبقه بندی  آلوده کننده­ها ( تقسیم بندی هندرسون- هاگارد )این تقسیم بندی بر اساس اثرات فیزیولوژیک و شامل :

1. مواد التهاب آور و محرک(Irritants)

2.خفه کننده ها (Asphyxiates)    

3.بیهوشی آورها و مخدرها (Anesthetics and narcotics )

4.سموم سیتمیک  (Systemic  poisons )

منابع آلودگی هوا

به دو منابع طبیعی و منابع مصنوعی تقسیم می شوند:

*منابع طبیعی:

هر آلودگی که انسان در آن دخالت نداشته باشد مثل گازهای آتشفشانی یا گازهای گوگردی و کلرکه از تخمیر مواد در طبیعت بوجود می آید و همچنین به توفان ها و گرد وغبار دود و خاکستر آتش سوزی های جنگلی ، شهاب های آسمانی ، منابع گیاهی و جانوری چشمه های آبگرم معدنی اشاره نمود.

متان و مونواکسید کربن که از ضایعات حیوانات تولید می شود.

 

**منابع مصنوعی:

آن دسته از منابع که انسان ایجاد می کند و دو گروه هستند :

الف) منابع سیّار شامل صنعت حمل و نقل مثل هواپیما و کشتی ، اتومبیل که سوخت فسیلی مصرف می کنند.

ب ) منابع ثابت شامل منابع خانگی ، تجاری ، صنعتی از جمله صنعت سیمان و ذوب فلزات است.

عوامل آلودگی هوا

میزان آلودگی به تعداد جمعیت ، سطح زندگی آنها ، فضای جغرافیایی و انواع تکنولوژی که به کار می برند بستگی دارد جلوگیری از آلودگی هوا باید مسئولیت پذیری بشر بحساب آید.

آلودگی هوا بعلت ناپاکی جو محیط است که قابل بررسی و اندازه گیری است و معمولاً علتش تبخیر اصطکاک و احتراق است.

آلوده کننده های هوا که در صنایع بکار می رود بسیارند از جمله این آلوده کننده ها عبارت از:

ارسنیک که در ذوب مس استفاده می شود.

 

 

سرب عنصر فلزی است که به طور طبیعی در خاک ،سنگ، آب و غذا وجود دارد .

گروه بندی آلاینده های هوا

الف )  آلاینده های اولیه :

 این گروه از آلاینده ها مستقیماً وارد هوا شده و باعث آلودگی آن می شوند مثل :ذرات ریز گردو غبار ، دی اکسید کربن ،مونواکسیدکربن اکسیدهای نیتروژن و هیدروکربن ها

ب  ) آلاینده ها ی ثانویه :

این گروه از آلاینده ها در اثر واکنش بین آلاینده های اولیه و ترکیباتی که بطور معمول در جو یافت می شوند تولید می گردند ، برای مثال اوزون آلاینده ها ی ثانویه بوده که در اثر واکنش بین آلاینده های اولیه و گازهای طبیعی موجود در جو در حضور نور خورشید تولید می شود.

اثرات آلودگی هوا

آلودگی هوا از جنبه های مختلف آثار قابل ملاحظه ای در محیط زیست بجای می گذارند . تهدید سلامتی انسان ، گیاهان و جانوران ، کاهش کیفیت آب و خاک و از بین رفتن آثار و ابنیه تاریخی و کاهش میدان دید از جمله آثار سوء آلودگی هوا هستند.

در بعضی از کشورهای جهان آلودگی هوا یکی از عوامل اصلی مرگ و میر در میان جمعیت های انسانی است برای مثال علت مرگ و میر در آتن یونان و کشور مجارستان بیشتر بعلت آلودگی هوا است.

پدیده های مؤثر در آلودگی

الف) وارونگی حرارت Temperature inversions))

وارونگی حرارتی علاوه بر منبع آلودگی بلکه باعث جمع شدن مواد آلوده کننده در اتمسفر پایین می شودحرکت هوا در اتمسفرپائین می تواند بصورت افقی یا عمودی باشد.

حرکت افقی در اثر باد های متداول و حرکت عمودی توسط اختلاف درجه حرارت در لایه تروپوسفر صورت می گیرد.

ب) اثر گلخانه ای   (The Green house Effect  )

به ازاء درجه سانتی گراد و افزایش حرارت زمین سطح آب دریاها به میزان 4/1 متر بالا می آید و اگر توده یخ های قطب جنوبی به درون دریاها بلغزند سطح آب دریاها به میزان 6-5 متر بالا می آید.

اثرات جهانی آلودگی هوا

گرم شدن جهانی یا اثر گلخانه ای(The Green house Effect  )

انسان ها گازهایی را به هوا می فرستند که ممکن است باعث افزایش دمای متوسط زمین تا میزان 33 درجه سانتی گراد  بیشتر از دمای مؤثر گردند که که به آن فرآیند گرم شدن جهانی یا اثر گلخانه ای می گویند این پدیده مستلزم افزایش غلظت Co2در اتمسفر می باشد.Co2بعنوان یک گاز گلخانه ای از حدود 110 سال پیش شناخته شده است.

افزایش Co2در اثر فعالیت های انسانی موجب تغییرات آب و هوایی می شود. Co2یک آلوده کننده هوا بشمار نمی آید زیرا Co2بطور طبیعی از اجزاء تشکیل دهنده هوا می باشد.

Co2در اثر فعالیت گیاهان و جانوران وارد اتمسفر می گردد. در این چرخه کربن، گیاهان بوسیله عمل فتوسنتز از انرژی نورانی استفاده نموده و  Co2هوا را با آب  واکنش داده و تولید کربوهیدرات و اکسیژن می نمایند.                                                                            

رابطه (1) :    O2+کربوهیدرات Co2+H2o--à    

کربوهیدرات ها در گیاه ذخیره شده و اکسیژن در اتمسفر آزاد می کنند. گیاهان بوسیله تجزیه طبیعی سوختن و یا مصرف توسط  جانوران اکسیده و اکسیژن از هوا جذب و Co2به اتمسفر باز می گردانند.

 رابطه (2) :+o2--àCo2+H2o    کربوهیدرات  

رابطه های (1) و (2)   نشان دهنده چرخه کربن در طبیعت که باعث ثابت ماندن مقدار Co2در اتمسفر می شود انسان با قطع درختان باعث کاهش گیاهان و نهایتاً موجب کاهش توانایی طبیعت در از بین بردن Co2ایجاد می شودو همچنین با سوزاندن سوخت های فیسلی و همچنین با تبدیل سنگ آهک به سیمان موجب به هم زدن چرخه کربن شده و نهایتاً مقدار Co2در اتمسفر افزایش می دهد که در اثر سوختن مواد کربن دار Co2ایجاد می شود.

اثر گلخانه ای نتیجه تأثیر متقابل بین افزایش مقدار Co2اتمسفر وتشعشعاتی که زمین را ترک می کند می باشد.

اثرات آلودگی هوا برروی گیاهان

اثر آلاینده های هوا بر روی گیاهان از مدت ها قبل شناخته شده است. اولین بار دو محقق آلمانی بنام های شودر و روس ثابت کردند که تخریب جنگل های منطقه گوسلار درهانوفر آلمان بعلت دودهای حاصل از صنایع است خسارت آلودگی هوا بر گیاهان ، درختان و محصولات کشاورزی پدیده ایست که طی 25 سال گذشته تحقیقاتی در مورد خسارت اوزون روی محصولات کشاورزی به خصوص سه محصول زراعی ذرت – سویا و پنبه در امریکا انجام شده است در این تحقیقات با نصب اتاقک هایی در سطح مزارع و کنترل مقدار اوزون، میزان خسارت این گاز  را بر روی محصولات کشاورزی سالیانه 6/1 میلیارد دلار بر آورد شده است.

افزایش آلاینده های موجود در هوا منجر به کاهش گلدهی ، میوه دهی و در نهایت مسمومیت درختان می شوند به این ترتیب آلاینده اوزون می تواند باعث کاهش فتوسنتز ، کاهش سطح برگ ،کاهش امکان بهره وری از آب و کاهش گل و میوه در گیاه می شود.

تحقیقات متخصصان محیط زیست نشان می دهد که آلودگی هوا منجر به کوتاهی قد درختان می شود کاهش رشد درختان بیشتر بر اثر گازهای اکسید نیتروژن و دی اکسید گوگرد است که بارش باران های اسیدی را منجر می شود و رشد گیاه و درخت را مختل می کند.

بیش از 70 درصد درختان واقع در حاشیه بزرگراه های در تهران بدلیل انباشت از ذرات زیان بار روی شاخ و برگ شان در حالت نیمه خشک قرار دارند. با عنایت به اقلیم تهران بتدریج گونه های گیاهی از پهن برگ به سوزنی برگ تغییر شکل یافته اند.

آلودگی هوا روی گیاهان ممکن است شدید، مزمن و یا نامریی باشد.

- از گیاهان حساس به اوزون می توان به انگور ، بلوط،  زبان گنجشک، شفتالو اشاره نمود .

- از گیاهان مقاوم به اوزون می توان به راش و گلابی اشاره کرد.

- از درختان مقاوم به آلودگی هوا تهران می توان به درخت عرعر،درخت ابریشم ، درخت دغداغان ، درخت ژینگو ،درخت ماگنولیای سفید و درخت توت اشاره نمود.

اندازه گیری بین المللی مواد آلوده کننده :

علائم آلودگی هوا برروی گیاهان:

بطورکلی علایم ناشی از آلاینده ها بر روی گیاهان در 3 حالت قابل بررسی است.

  1.رنگ پریدگی :

 در اثر کم شدن سرعت تولید کلروفیل و یا از بین رفتن آن است.

  2.بصورت حاد :

 اغلب با ظاهر شدن لکه های خشکیده در برگ ظاهر می شود.(نکروز)

  3.تقلیل رشد :

گیاه در اثر آلودگی ها باعث از بین رفتن تدریجی گونه های حساس گیاهی می شود.

عواملی که در تأثیر آلاینده های هوا بر روی گیاهان قابل ذکر هستند به چهار دسته اساسی تقسیم می شوند.

الف)عوامل ژنتیکی

 ب ) عوامل اقلیمی  

پ  ) عوامل خاکی         

ت ) سایر عوامل

چگونگی کنترل آلودگی هوا

راهبردهای مناسبی جهت کنترل آلاینده هایی که از منابع ثابت و متحرک خارج می شوند وجود دارد این راهبردها شامل کاهش انتشار آلاینده با استفاده از بهبود راندمان مصرف انرژی و کاهش مصرف سوخت های فسیلی بویژه توسط خودروها از طریق کم کردن فاصله راه های کشور و کاهش بار ترافیکی ، جمع آوری و محبوس نمودن آلاینده ها قبل از ورودشان به جو و روان نمودن حرکت خودروها در درون شهر و تبدیل سوخت های فسیلی به گاز CNGمی باشد.

اقدامات اساسی برای کاهش آلودگی هوا :

1. توسعه فضای سبز

2. کنترل وسایط نقلیه 

3. کنترل صنایع                

4. هواشناسی کشاورزی

یکی از جدیدترین شاخه های دانش هواشناسی ، هواشناسی کشاورزی است بعنوان یک علم کاربردی فقط 40 سال عمر دارد.هواشناسی کشاورزی بطور مستقیم و غیر مستقیم در وضعیت زیست محیطی کره زمین و کاهش آلودگی های آن می تواند بسیار مفید باشد که در ذیل به تعدادی از آنها اشاره می شود.

استفاده ازعلم هواشناسی کشاورزی وکاربرد آن در آلودگی هوا:

 1. پیش بینی قسمت عمده ای از جنگل سوزی ها و کاهش آلودگی های ناشی از آن .

 2. تعیین مقدار و نیز بهترین زمان کود دهی به محصول و جلوگیری از انباشت اضافی آن در محیط

 3. تعیین بهترین زمان برای مبارزه شیمیایی با آفات و بیماری ها و جلوگیری از انباشت اضافی آن در محیط.

  4.  تعیین نقاط هم اقلیم در جهان و وارد نمودن گیاهان جدیدی مثل آزولا که در کاهش آلودگی هوا مؤثر است.

  5. ارایه توصیه برای تعیین پوشش جدید درختی به خصوص در مناطق آلوده مثل گونه صنوبر.

کشاورزی غیر اصولی بر 3 عامل زیر تأثیر منفی می گذارد:

1.   خاک

2.   آب         

3.  هوا

مواد آلوده کننده کشاورزی بر هوا

عبارت از هر مواد گازی،مایع،جامد و یا آمیخته ای از آنها بنام سموم کشاورزی در هوای آزاد پخش می شود و باعث آلودگی هوا می شود مثل: ذرات معلق ، ذرات رسوب کننده اکسیدهای گوگرد ، اکسیدهای نیتروژن ، اکسیدهای کربن ، اکسیدکننده ها ، اسیدها ، مواد رادیواکتیو آمونیاک اشاره نمود.

منابع  و مأخذ:

1.آلودگی محیط زیست (هوا ،آب،خاک،صوت)...تالیف دکتر مینو دبیری

2.آلودگی هوای تهران و راه های جلوگیری از آن....تألیف فرشاد فروهر

3.آلودگی هوا ........................................ترجمه دکتر کریم کوشا

4.آلودگی هوا .....................................تهیه و تنظیم لیلا مولودی

5.کنفرانس سراسری محیط زیست و پیامدهای آلودگی آن  دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل در سال 1378

6.اتمسفر و محیط زیست....................مقاله دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی  واحد اردبیل

7.مجله علمی و آموزشی محیط زیست

 

 

 

 

 

 

  • بریلیوم از فلزات سمی بوده که در تهیه آلیاژها بکار می رود.
  •  
  • تاریخ آخرین ویرایش مطلب: تاریخ آخرین ویرایش: ۹۱/۰۴/۰۳ - ۰۹:۲۰
    اشتراک گذاری: تلگرام فیسبوک تویتر
    برچسب ها:

    1
    1


    لوگین شوید تا بتوانید نظر درج کنید. اگر ثبت نام نکرده اید. ثبت نام کنید تا بتوانید لوگین شوید و علاوه بر آن شما نیز بتوانید مطالب خودتان را در سایت قرار دهید.
    فراموش کردم
    تبلیغات